REKLAM
Marifet, kelime kökeni ve Türkçedeki kullanımıyla sadece basit bir “bilgi” veya “beceri” demek değildir; çok daha derin, çok katmanlı ve kültürel bir zenginliğe sahip bir kavramdır.
Arapça “arafa” (bilmek, tanımak) kökünden gelir. Ancak bu bilme eylemi, sıradan bir bilgiden ziyade; tecrübe, sezgi ve derin bir kavrayışla elde edilen bilgiyi ifade eder.
Marifet kavramını dört ana başlık altında detaylandırabiliriz:
1. Günlük Dilde: Ustalık, Hüner ve Beceri
Halk arasındaki en yaygın kullanımıyla marifet, bir işi ustalıkla, incelikle ve diğerlerinden farklı bir şekilde yapabilme yeteneğidir.
- El Becerisi: Bir terzinin kusursuz dikişi, bir aşçının lezzetli yemeği veya bir sanatçının eseri “marifet” olarak adlandırılır.
- Çözüm Üretme: Zor durumlarda pratik zeka ile çözüm bulmak da bir marifettir.
- Deyim: “On parmağında on marifet” deyimi, bir kişinin çok yönlü becerilere sahip olduğunu anlatmak için kullanılır.
2. Tasavvufta: “Hakk’ı Kalben Bilmek”
Marifet kelimesinin en derin anlamı Tasavvuf (İslam mistisizmi) geleneğinde bulunur. Burada marifet, Allah’ı sıfatları, fiilleri ve isimleriyle kalben tanımak ve hissetmektir.
Tasavvufta yolculuk dört kapıdan oluşur ve “Marifet” bu kapıların üçüncüsüdür:
- Şeriat: Kuralları bilmek ve uygulamak (Kabuk).
- Tarikat: Yolu izlemek ve nefsi terbiye etmek.
- Marifet: Hakikatin sırrına ermek, “Gönül Gözü” ile bilmek (Öz).
- Hakikat: Yaratıcı ile bütünleşmek, vuslat.
Bu bağlamda “Arif” (marifet sahibi kişi), sadece kitaplardan okuyarak öğrenen (alim) değil, bilgiyi içselleştirip yaşayan ve hikmetine varan kimsedir. Alim “bilgiye”, Arif ise “marifete” sahiptir.
3. Felsefe ve Epistemolojide: Bilgi Kuramı
Felsefi açıdan bakıldığında marifet, bilgi ve biliş anlamına gelir. Osmanlı Türkçesinde “Maarif” (marifetler) kelimesi “eğitim, öğretim ve kültür sistemi” anlamında kullanılmıştır. (Örneğin: Maarif Vekaleti – Milli Eğitim Bakanlığı).
Burada marifet; bilim, sanat ve teknik bilgi birikiminin tamamını kapsayan bir şemsiye kavramdır.
4. Kültürel Bağlam ve Meşhur Söz: “Marifet İltifata Tabidir”
Marifet denilince akla gelen en ünlü söz, Muallim Naci’ye atfedilen şu dizedir:
“Marifet iltifata tabidir, müşterisiz meta zayidir.”
Bu sözün anlamı şudur:
- Bir kişinin ortaya koyduğu başarı, yetenek veya hüner (marifet), takdir gördüğü (iltifat edildiği) sürece gelişir ve devam eder.
- Eğer bir yetenek veya güzel bir iş takdir edilmezse, alıcısı olmayan bir mal gibi ziyan olur gider.
- Bu söz, toplumun sanatçıyı, ustayı ve başarılı bireyi motive etmesi gerektiğinin altını çizer.
Özetle
Marifet; bir şeyi sadece bilmek değil, o şeyin nasıl yapılacağını bilmek, onu güzellikle ortaya koymak ve manevi boyutta ise yaratılışın sırrına vakıf olmaktır.
Bazen mutfakta yapılan harika bir yemek, bazen zor bir durumu çözen kıvrak bir zeka, bazen de evrendeki düzeni anlayan bilgece bir bakış açısıdır.