REKLAM
Bu sorunun doğru cevabı A) Yeseviliktir.
Hacı Bektaş-ı Veli’nin düşünce dünyasının temeli, Hoca Ahmed Yesevi’nin kurduğu Yesevilik tarikatına dayanır. Gelin, nedenlerini ve diğer şıkların anlamlarını detaylıca inceleyelim.
Doğru Cevabın Açıklaması: Neden Yesevilik?
Hacı Bektaş-ı Veli, Anadolu’ya gelmeden önce Türkistan’ın Horasan bölgesinde (Nişabur) yaşamıştır. Manevi eğitimini, Hoca Ahmed Yesevi‘nin ekolünden gelen (onun halifesi olan) Lokman Perende‘den almıştır.
- Horasan Erenleri: Hacı Bektaş-ı Veli, “Horasan Erenleri” olarak bilinen ve Ahmed Yesevi’nin öğretilerini Anadolu’ya taşıyan derviş topluluğunun en önemli temsilcisidir.
- Öğreti Benzerliği: Hacı Bektaş-ı Veli’nin “Dört Kapı Kırk Makam” öğretisi, Türkçe ibadet vurgusu, kadın-erkek eşitliğine verdiği önem ve hümanist yaklaşımı, Hoca Ahmed Yesevi’nin Orta Asya’da yaydığı “Hikmet” geleneğinin bir devamı ve Anadolu’daki yansımasıdır.
- Bağlantı: Hacı Bektaş-ı Veli, Ahmed Yesevi ile fiziken aynı dönemde yaşamamış olsa da (arada zaman farkı vardır), manevi silsilesi (hocasının hocası zinciri) doğrudan Yeseviliğe çıkar.
Şıklardaki Diğer Akımlar Nedir?
Diğer seçeneklerde yer alan tasavvufi akımlar, Hacı Bektaş-ı Veli’nin “kökünü aldığı” akımlar değildir. İşte her birinin kısa açıklaması:
A) Yesevilik (Doğru Cevap):
- Kurucusu: Hoca Ahmed Yesevi (Pîr-i Türkistan).
- Özelliği: İlk Türk tarikatıdır. İslamiyet’i Türk kültürüne uygun, sade bir dille ve halkın anlayacağı şekilde anlatmıştır. Orta Asya kökenlidir.
B) Kadirilik:
- Kurucusu: Abdülkadir Geylani.
- Özelliği: İslam dünyasının en köklü ve yaygın tarikatlarından biridir. Bağdat merkezli doğmuştur. Sesli zikir (cehri zikir) yapmaları ve nefis terbiyesine verdikleri önemle bilinirler.
C) Rifailik:
- Kurucusu: Ahmed er-Rifai.
- Özelliği: Irak’ın güneyinde doğmuştur. “Burhan” adı verilen, dervişlerin zikir esnasında kendilerine zarar vermeden şiş batırması veya ateş tutması gibi keramet gösterileriyle tarihsel olarak tanınan bir yoldur (Günümüzde bu uygulamalar semboliktir veya azalmıştır).
D) Nakşilik (Nakşibendilik):
- Kurucusu: Bahaeddin Nakşibend.
- Özelliği: Orta Asya (Buhara) kökenlidir. En belirgin özelliği gizli zikir (zikr-i hafi) yapmalarıdır; yani sesli değil, kalpten Allah’ı anarlar. Şeriat kurallarına sıkı sıkıya bağlılıkları ile bilinirler.
E) Mevlevilik:
- İsim Babası: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (Kurumsallaştıran oğlu Sultan Veled’dir).
- Özelliği: Anadolu (Konya) merkezlidir. Hacı Bektaş-ı Veli ile çağdaştırlar (aynı dönemde yaşamışlardır) ancak Hacı Bektaş, Mevlevilikten etkilenerek değil, kendi Yesevi kökleriyle gelmiştir. Mevlevilik; sema ayini, musiki, şiir ve nezaket kurallarıyla tanınır.
Özetle: Hacı Bektaş-ı Veli, Orta Asya’dan Anadolu’ya Yesevilik nefesini taşıyan ve bunu Bektaşilik olarak Anadolu’da yeşerten büyük bir mutasavvıftır.