REKLAM
Metrik sistemden önce uzunluk ölçüleri insan vücudu, adım, kol uzunluğu gibi fiziksel unsurlara dayanıyordu. Bu nedenle:
- Standart değere sahip değillerdi,
- Bölgeden bölgeye farklılık gösteriyorlardı,
- Ticarette ve bilimde büyük karışıklığa neden oluyorlardı.
Bu sorunlar nedeniyle 18. yüzyılın sonlarında metrik sistem ortaya çıkmış ve zamanla tüm dünyada standart hâle gelmiştir.
1. Arşın
- İnsan kolunun uzunluğuna dayanan bir ölçüdür.
- Osmanlı’da yaygın olarak kullanılmıştır.
- Yaklaşık 68–75 cm arasında değişirdi (standart değeri yoktu).
2. Kulaç
- İki kol yanlara açıldığında el uçları arasındaki mesafe.
- Ortalama 1,8 metre civarındadır.
- Özellikle denizcilikte sık kullanılmıştır.
3. Karış
- Başparmak ile serçe parmağın açık hâlde arasındaki mesafe.
- Ortalama 18–20 cm.
- Günlük işlerde küçük uzunlukları ölçmek için kullanılırdı.
4. Parmak
- İnsan parmağının genişliğine dayanan küçük bir birim.
- Ortalama 2–3 cm civarında kabul edilirdi.
5. Ayak (Foot)
- Avrupa’da çok yaygındı.
- Ülkeye göre değişirdi; İngiliz ayağı günümüzde bile kullanılır (≈ 30,48 cm).
6. İnç (Inch)
- Ayak sisteminin alt birimi.
- Günümüzde ABD ve İngiltere’de hâlâ kullanılır.
- 1 inç ≈ 2,54 cm.
7. Yarda (Yard)
- İngiliz uzunluk birimi.
- 1 yarda ≈ 91,44 cm.
8. Mil (Mile)
- Büyük mesafeleri ölçmek için kullanılan birimlerdendi.
- 1 İngiliz mili ≈ 1,609 km.
- Roma’da kullanılan “Roma mili” çok daha farklıydı.
9. Çarşı Arşını / Mimari Arşın (Osmanlı)
- Yapı ve tekstilde kullanılan özel arşın türleri vardı.
- Değerleri 60–80 cm arasında değişirdi.
10. Fersah
- Yol ölçmede kullanılan birim.
- Bölgelere göre değişse de yaklaşık 5–6 km olarak kabul edilirdi.
11. Dirsek ve Zirâ’
- Orta Doğu’da yaygın, kola dayanan ölçülerdi.
- Yaklaşık 45–50 cm civarındaydı.